Tại sao facebook lại gây nghiện? Tâm lý học ẩn sau nó là gì?

Có bao giờ bạn muốn biết lý do mà chúng ta nghiện các mạng xã hội, facebook, instagram, tumblr, youtube, tiktok chưa? Muốn hiểu rõ hơn điều gì đã dẫn dắt chúng ta thực hiện những hành vi check (thông báo) app trong vô thức, hãy cùng đọc bài dịch bên dưới cùng Phong nhé. (Nhấp dô đây xem bài gốc nhé: Tech companies use “persuasive design” to get us hooked.).

———————————————————–

Một nhóm các nhà tâm lý học cho biết trẻ em đang phải chịu đựng “các kỹ thuật thao túng ẩn” mà các công ty như Facebook và Twitter sử dụng.

Ngày càng nhiều người lớn hiện đang liên tục ngập ngụa trong công nghệ – những thông báo liên tục trên Facebook và tập tiếp theo trên Netflix đã được sắp xếp – trẻ em ngày nay thậm chí còn dính chặt hơn với thiết bị của chúng. Mấy đứa nhỏ ngày nay có thời gian sử dụng thiết bị gấp 10 lần so với năm 2011 và dành trung bình 6 giờ 40 phút để sử dụng công nghệ, theo Common Sense Media.

Đằng sau màn hình của các trò chơi chúng ta chơi và các cộng đồng kỹ thuật số mà chúng ta tương tác là các nhà tâm lý học và các chuyên gia khoa học hành vi khác, những người được thuê để tạo ra các sản phẩm mà chúng ta ngày càng muốn sử dụng nhiều hơn. Các ông lớn công nghệ hiện thuê các chuyên gia sức khỏe tinh thần sử dụng công nghệ thuyết phục, một lĩnh vực nghiên cứu mới nhằm xem xét cách máy tính có thể thay đổi cách con người suy nghĩ và hành động. Kỹ thuật này, còn được gọi là thiết kế thuyết phục, được tích hợp trong hàng nghìn trò chơi và ứng dụng, và các công ty như Twitter, Facebook, Snapchat, Amazon, Apple và Microsoft dựa vào nó để khuyến khích hành vi cụ thể của con người bắt đầu từ khi còn rất trẻ.

Trong khi những người bảo vệ công nghệ thuyết phục sẽ nói rằng nó có thể có những tác động tích cực, như huấn luyện mọi người uống thuốc đúng giờ hoặc phát triển thói quen giảm cân, một số chuyên gia y tế tin rằng hành vi của trẻ em đang bị lợi dụng dưới danh nghĩa lợi nhuận của thế giới công nghệ. Hôm thứ Tư, một lá thư có chữ ký của 50 nhà tâm lý học đã được gửi đến Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ cáo buộc các nhà tâm lý học làm việc tại các công ty công nghệ sử dụng “kỹ thuật thao túng ẩn” và yêu cầu APA đưa ra quan điểm đạo đức thay mặt cho trẻ em.

tại sao facebook lại gây nghiện
photo by Pixabay

Richard Freed, một nhà tâm lý học trẻ em và vị thành niên và là tác giả của Wired Child: Reclaiming Child in the Digital Age, là một trong những tác giả của bức thư, được gửi thay mặt cho “Chiến dịch phi lợi nhuận vì một tuổi thơ phi thương mại”. Tôi đã nói chuyện với Freed về cách các công ty công nghệ có thể thao túng hành vi của con người và lý do tại sao anh ấy tin rằng tâm lý học đang được sử dụng như “một vũ khí chống lại trẻ em”.

Bài phỏng vấn này đã được chỉnh sửa và cô đọng.

Chavie Lieber

Lĩnh vực công nghệ thuyết phục (persuasive technology) đến từ đâu?

Richard Freed

Cha đẻ của nghiên cứu này là B.J. Fogg, một nhà khoa học hành vi tại Đại học Stanford [nơi có một phòng thí nghiệm dành riêng cho lĩnh vực này]. Fogg được gọi là “nhà tạo ra triệu phú” và ông đã phát triển toàn bộ lĩnh vực nghiên cứu dựa trên nghiên cứu chứng minh rằng với một số kỹ thuật đơn giản, công nghệ có thể thao túng hành vi của con người. Nghiên cứu của ông hiện là kế hoạch chi tiết cho các công ty công nghệ đang phát triển sản phẩm để thu hút người tiêu dùng.

Chavie Lieber

Làm thế nào mà nghiên cứu của ông ấy lại trở nên phổ biến trong thế giới công nghệ?

Richard Freed

Fogg đã dành một nửa thời gian để giáo dục [tại Stanford] và [nửa còn lại] tư vấn cho ngành công nghiệp này. Ông ấy đã dạy các lớp học về khái niệm và những người đã tham gia các lớp học đó bao gồm Mike Krieger, người đã đồng sáng lập Instagram. [Fogg] là một chuyên gia ở Thung lũng Silicon, nơi các công ty công nghệ làm theo từng lời của ông ấy. Theo thời gian, các công ty công nghệ đã thử nghiệm nghiên cứu của ông ấy và lặp lại nó, sau đó thiết kế máy móc, điện thoại thông minh và trò chơi của họ xung quanh nó. Giờ đây, nó có hiệu quả rõ rệt và mô hình này đang mang lại cho ngành công nghệ những gì họ muốn: giữ bạn ở lại và không để bạn đi.

Chavie Lieber

Thiết kế thuyết phục hoạt động ra sao?

Richard Freed

Nó thực sự khá đơn giản, mặc dù được nghiên cứu nhiều, nhưng cũng rất tinh vi. Công thức khiến thay đổi hành vi, bạn cần có động lực, khả năng và các yếu tố kích thích. Trong trường hợp của mạng xã hội, động lực là mọi người khao khát kết nối xã hội; nó cũng có thể là nỗi sợ hãi bị xã hội từ chối (FOMO). Đối với trò chơi điện tử, đó là mong muốn đạt được các kỹ năng và thành tích. Khả năng cơ bản thôi, tức là đảm bảo rằng sản phẩm phải dễ sử dụng.

Cuối cùng, bạn thêm trình kích thích để giữ mọi người quay lại. Vì vậy, có những video bạn không thể rời mắt, phần thưởng bạn nhận được bên trong ứng dụng khi sử dụng lâu hơn hoặc những hộp kho báu ẩn trong trò chơi khi bạn đạt đến một cấp độ nhất định – tất cả đều là những yếu tố kích thích, tất cả chúng đều là một phần của thiết kế thuyết phục.

Chavie Lieber

Tôi có thể thấy cách kỹ thuật “kích thích” được sử dụng tại Snapchat, nơi người dùng nhận được huy hiệu khi họ sử dụng ứng dụng nhiều hơn. Bạn có thể cho tôi một số ví dụ khác về cách các công ty công nghệ sử dụng nó không?

Richard Freed

Tất cả các công ty truyền thông xã hội đều được xây dựng với nó. Khi bạn đăng nhập vào Twitter, đôi khi nó sẽ không cung cấp cho bạn thông báo ngay lập tức. Bạn có thể nhận được nó trong vài giây. Twitter không cố ý đưa nó cho bạn vì thay vào đó, họ đã phát triển một công thức cho bạn để giữ bạn ở lại trang web. Facebook cũng sẽ lưu thông báo và cung cấp cho bạn theo lịch trình mà họ tin rằng rất có thể sẽ kích thích bạn quay trở lại. IPhone và Apple [cũng có tội] vì tôi coi iPhone như một ống dẫn nơi trẻ em truy cập vào công nghệ thuyết phục của mạng xã hội và trò chơi điện tử, và điều đó càng nguy hiểm hơn đối với chúng.

Chavie Lieber

Tại sao thiết kế thuyết phục lại nguy hiểm cho trẻ em hơn người lớn?

Richard Freed

Người lớn bị ảnh hưởng đến công việc và ngày càng mất tập trung hơn. Nhưng những đứa trẻ đang bị cướp. Loại công nghệ thao túng và thuyết phục cô lập kéo trẻ em rời xa các mối quan hệ ngoài đời thực như gia đình, tập trung vào trường học, kết bạn. Có những [nền tảng] vị thành niên, và trẻ em đang bị kéo ra khỏi cuộc sống mà chúng cần.

Là một cư dân, trẻ em cũng dễ bị tổn thương hơn [với các công nghệ]. Thanh thiếu niên nhạy cảm với các tình huống xã hội, như được chấp nhận hoặc bị từ chối, và phương tiện truyền thông xã hội được xây dựng để làm mồi cho những bất an này.

Chavie Lieber

Điều này trông như thế nào trong cuộc sống thực của trẻ?

Richard Freed

Mọi người đều dính chặt với màn hình của họ, nhưng các vấn đề cụ thể khác nhau tùy theo giới tính. Trò chơi điện tử dễ gây nghiện hơn đối với trẻ em trai. Con trai có động lực phát triển để đạt được khả năng và thành tích, và vì vậy trò chơi điện tử được tạo ra để mang lại cho chúng phần thưởng, tiền xu, thùng tiền mặt. Chúng được xây dựng để làm cho họ cảm thấy như họ đang làm chủ một cái gì đó; nó tạo ra thói quen [chơi game] xấu và kết quả học tập kém về mặt thống kê.

tại sao chúng ta nghiện facebook
photo by pixabay

Mặt khác, trẻ em gái có xu hướng trở thành mồi ngon của mạng xã hội hơn và có những tác động nghiêm trọng đến các cuộc đấu tranh về sức khỏe tâm thần, vì mạng xã hội có thể gây tổn thương cho các cô gái trẻ và gia tăng số vụ tự tử.

Chavie Lieber

Chẳng phải các chuyên gia y tế luôn gặp vấn đề với trò chơi điện tử sao?

Richard Freed

Có, nhưng bây giờ các công ty đang đảm bảo thiết kế thuyết phục được tích hợp sẵn. Và chúng ta đang nói về các công ty có nguồn lực vô hạn tuyển dụng các nhà tâm lý học và các nhà thiết kế trải nghiệm (UX designer) khác, những người giỏi nhất và sáng giá nhất và sử dụng các phương pháp thử nghiệm được thử nghiệm nhiều lần cho đến khi họ đạt được sản phẩm không cho phép người dùng rời đi.

Chavie Lieber

Có phải công chúng biết rằng các nhà tâm lý học đang giúp đỡ các ông lớn công nghệ?

Richard Freed

Tôi không nghĩ rằng công chúng biết về nó. Tôi có rất nhiều bậc cha mẹ nói rằng họ đã mất [sự chú ý] của con cái bởi mạng xã hội, nhưng họ chưa bao giờ nghe nói về Tiến sĩ Fogg và họ chắc chắn chưa nghe nói về thiết kế thuyết phục. Nhưng bạn có thể truy cập LinkedIn và tìm các nhà tâm lý học làm việc cho Facebook, Instagram và rất nhiều công ty trò chơi. Có rất nhiều nhà tâm lý học đang thiết kế thuyết phục tại Microsoft’s Xbox – chỉ cần nhìn vào danh sách nhóm của họ.

Không phải mọi công ty công nghệ đều có họ trong biên chế; một số công ty thuê họ làm chuyên gia tư vấn bên ngoài, và không phải ai cũng có bằng tiến sĩ hoặc nhà tâm lý học. Một số chuyên gia được gọi là nhà nghiên cứu trải nghiệm người dùng (UX- User Experience) và có chứng chỉ khác, nhưng rất nhiều trong số họ là nhà tâm lý học.

Chavie Lieber

Liệu những chuyên gia sức khỏe tâm thần này có thừa nhận họ đang khai thác nghiên cứu khoa học không?

Richard Freed

Tôi nghĩ rằng họ có thể sẽ nói rằng công việc của họ là tạo ra một sản phẩm hấp dẫn hơn, làm cho nó thân thiện hơn với người dùng và phục vụ công chúng. Nhưng nó đi xa hơn thế. Tôi nghĩ rằng có một sự mất kết nối giữa ngành công nghệ và phần còn lại của thế giới. Thung lũng Silicon và Stanford đang ở trong bong bóng nhỏ của riêng họ, và tôi tự hỏi liệu họ có nhận thức được hậu quả không. Những nhà tâm lý học này làm việc trong lĩnh vực công nghệ, vì vậy họ nhìn thấy sản phẩm và đánh giá của người dùng, nhưng tôi làm việc với trẻ em và các gia đình và tôi nhìn nhận điều đó khác. Họ loại bỏ mấy thứ thực sự xảy ra trong cuộc sống của trẻ.

Chavie Lieber

Các công ty công nghệ và chiến thuật thao túng của họ đã bao giờ được phơi bày đầy đủ chưa?

Richard Freed

Chúng tôi đã được cung cấp một cửa sổ về những gì đang xảy ra khi tài liệu nội bộ của Facebook bị rò rỉ cho người Úc, nơi Facebook công khai nói về việc khai thác cảm xúc của thanh thiếu niên, [theo dõi thanh thiếu niên cảm thấy “không an toàn”, “vô giá trị”, “căng thẳng”, “vô dụng” và giống như một “thất bại”]. Họ đã khoe khoang với các bên liên quan về khả năng làm điều này của họ.

Chavie Lieber

Bạn đã thấy công chúng phản đối việc sử dụng công nghệ thuyết phục nào chưa?

Richard Freed

Thực sự đã có người nói về nó trong chính thế giới công nghệ. Tristan Harris [người đã làm việc tại Google trước khi thành lập một tổ chức phi lợi nhuận nhằm phát triển đạo đức xung quanh chủ đề này] đã lên tiếng về điều này. Sean Parker, chủ tịch đầu tiên của Facebook, nói với Axios rằng quá trình suy nghĩ ban đầu của công ty là “làm thế nào để chúng tôi sử dụng nhiều thời gian và sự chú ý có ý thức của bạn nhất có thể?” Các nhà đầu tư lớn tại Apple cũng đưa ra một bức thư công khai nói rằng họ lo ngại về cách trẻ em sử dụng điện thoại để truy cập mạng xã hội.

Tôi ghi nhận công lao của những giám đốc điều hành công nghệ đã lên tiếng. Nhưng một lần nữa, là vì họ có tự do tài chính và đòn bẩy để làm như vậy. Tôi nhận ra rằng các nhà tâm lý học trong ngành đang ở một tình thế khó khăn bởi vì họ có thể không đủ khả năng làm như vậy mà không bị mất kế sinh nhai.

Chavie Lieber

Các công ty công nghệ muốn mọi người sử dụng sản phẩm của họ và chỉ sản phẩm của họ. Nhưng trò chơi cuối cùng cho họ với công nghệ thuyết phục là gì?

Richard Freed

Đó là về ký hiệu đô la. Thời gian dành cho các ứng dụng mạng xã hội có nghĩa là nhiều người sẽ xem quảng cáo lâu hơn và điều đó sẽ làm tăng doanh thu của họ. Với trò chơi điện tử, bạn càng dành nhiều thời gian cho trò chơi, thì bạn càng mua được nhiều [tiện ích bổ sung]. Đó là một nền “kinh tế chú ý” (attention economy) và nhiệm vụ của những nhà tâm lý học này là đảm bảo mọi người xem xét những điều này càng lâu càng tốt.

Chavie Lieber

Cách thiết kế thuyết phục này có thể làm cho trẻ em tệ hơn không?

Richard Freed

Nó có thể, và tôi chắc chắn không nghĩ rằng nó sẽ trở nên tốt hơn. Có quá nhiều tiền để kiếm được. Nếu những công ty này rút lui, họ biết rằng một số công ty khác sẽ đến và thế chỗ họ. Và khả năng của Facebook ngày càng trở nên tốt hơn và họ muốn thu hút trẻ em tham gia với Messenger Kids của Facebook. (điều này cũng xảy ra với youtube – lời người dịch).

Chúng tôi yêu cầu Facebook không tiếp thị mạng xã hội cho trẻ nhỏ trong một bức thư (mà chúng không bao giờ phản hồi) vì chúng tôi biết rằng mạng xã hội đang kéo thanh thiếu niên, đặc biệt là các cô gái tuổi teen như thế nào. Điều đó khiến trẻ em phải trả giá bằng sức khỏe tinh thần và nó không thể bắt đầu sớm hơn.

Chavie Lieber

Liệu thế giới công nghệ có hối tiếc về tất cả những điều này khi họ cũng có những đứa trẻ của riêng mình?

Richard Freed

Tony Fadell [người đã tạo ra iPhone và iPod] tin rằng mọi người sẽ hối hận khi có con. Nhưng mọi người phàn nàn về đạo đức của nam giới trong lĩnh vực việc làm ở Thung lũng Silicon và việc nó không chào đón phụ nữ, và tôi nghĩ điều đó cũng được thể hiện ở phía sản phẩm. Trọng tâm là đầu tư mạo hiểm và tiền và giá cổ phiếu. Ở đây dường như trẻ em không thuộc về phương trình.

Chavie Lieber

Tại sao lá thư của bạn lại gọi APA (Hiệp hội Tâm lý Hoa Kỳ) một cách cụ thể?

Richard Freed

Cộng đồng tâm lý học cần phải đẩy mạnh. Tôi nghĩ rằng tâm lý học sẽ gặp rắc rối đáng kể khi các bậc cha mẹ phát hiện ra rằng các nhà tâm lý học đang phát triển chính những sản phẩm mà họ không thể giúp con mình vượt qua. Bản chất công việc của những người này là khai thác các lỗ hổng để thay đổi hành vi của họ vì lợi nhuận, và đó không phải là công việc của một nhà tâm lý học.

Chavie Lieber

Bạn nghĩ APA nên làm gì?

Richard Freed

Trọng tâm chính của lĩnh vực này là cải thiện sức khỏe, tuy nhiên, đây là yếu tố quá lớn của việc chống lại sức khỏe trẻ em và thúc đẩy việc sử dụng công nghệ một cách cưỡng bức. APA cần đưa ra một tuyên bố chính thức rằng các nhà tâm lý học không thể tham gia vào việc thiết kế thuyết phục, với mục đích tăng cường sử dụng điện thoại và màn hình. APA cũng nên yêu cầu các nhà tâm lý học trong ngành công khai và trở thành một lực lượng tốt. Họ cần giúp truyền tải thông điệp rằng đây là một mối nguy hiểm thực sự mà sẽ không biến mất và giúp chúng ta tìm hiểu thêm về mức độ rủi ro như thế nào đối với mọi người ở mọi lứa tuổi, đặc biệt là trẻ em.

80% dịch bởi Google từ: Tech companies use “persuasive design” to get us hooked. Psychologists say it’s unethical.

0

Bình luận cho xôm nhé